باروری وناباروری

neginsalamatehakim . باروری وناباروری. نگین سلامت حکیم

باروری وناباروری

باروری وناباروری

امروزه با پیشرفت علم پزشکی و فناوری، درمان مشکلات باروری با موفقیت بیشتری نسبت به قبل انجام می‌شود. درمان‌های دارویی در کنار روش‌های کمک‌باروری این شانس را برای بسیاری از زنان و مردان ایجاد کرده است که با وجود مشکلات باروری بتوانند باردار شوند. این مطلب می‌تواند در مورد روش‌های متداول درمان ناباروری در ایران به شما اطلاعات بیشتری بدهد.

روش‌های متداول درمان ناباروری

برای درمان ناباروری با توجه به علت اصلی ناباروری، گزینه‌های متفاوتی وجود دارد. درمان‌ها معمولاً با روش‌هایی که ریسک تهاجمی کمتر دارد شروع می‌شود و در صورت نتیجه نگرفتن سایر روش‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. پزشک با بررسی آزمایش‌های ناباروری زوج، مشورت لازم را برای انتخاب بهترین روش درمانی در اختیار فرد قرار خواهد داد. بعضی از روش‌های کم‌تهاجم‌تر تا تهاجمی‌ترین درمان‌ها به شکل خلاصه در زیر معرفی شده است:

درمان‌های دارویی: در مواردی که اختلال در تعادل هورمونی یا کاهش ذخیرۀ هورمونی باعث ناباروری باشد، معمولاً از درمان دارویی برای بهبود باروری استفاده خواهد شد. مصرف دارو‌های باروری می‌تواند سیستم تولیدمثل زن و مرد را در مسیر عملکرد درستی قرار دهد. حتی در مواردی که ناباروری با علت نامشخص تشخیص داده شده باشد، مصرف داروها ممکن است به بارداری طبیعی فرد کمک کند.

تلقیح داخل رحمی اسپرم یا iui: اگر اسپرم مرد برای رسیدن به تخمک تنها نیاز به کمی کمک دارد، قرار دادن نمونۀ اسپرم درون رحم در زمان مناسب می‌تواند شانس باردار شدن فرد را بهبود بخشد. به این روش، تلقیح داخل رحمی اسپرم یا iui می‌گویند. در مواردی که اسپرم توان رسیدن به تخمک را ندارد، معمولاً این روش پیشنهاد می‌شود. در این روش، نمونۀ اسپرم مرد توسط ابزاری از طریق واژن زن به داخل رحم وارد می‌شود. این روش را می‌توان با استفاده از داروهای باروری برای تحریک تخمک‌گذاری یا بدون آنها انجام داد.

جراحی: در مواردی که لوله‌های رحم مسدود شده باشد یا زن دچار عارضه‌های آندومتریوز، فیبروئید، مشکلات آناتومیک اندام‌های تناسلی یا کیست تخمدان باشد، پزشک با عمل جراحی لاپاراسکوپی یا یک عمل وسیع شکمی می‌تواند مشکل باروری را دقیق‌تر تشخیص دهد و همچنین مشکل را هنگام عمل با باز کردن لولۀ رحم یا با خارج کردن بافت برطرف کند.

روش‌های کمک‌باروری (art): اگر مشکل باروری ناشی از تعداد کم اسپرم‌ها یا لوله‌های رحمی مسدود شده یا عوامل دیگری مانع پیوند تخمک و اسپرم شده است و درمان‌های دیگر سودمند نبوده‌اند، پزشک ممکن است یک روش پیشرفته و مدرن‌تر را توصیه کند که در آن تخمک و اسپرم یا تخمک لقاح‌یافته که همان رویان است، در خارج از بدن رشد می‌کند. لقاح خارج از رحم یا ivf یکی از متداول‌ترین روش‌های کمک‌باروری است که معمولاً برای همۀ افراد دارای مشکلات ناباروری مورد استفاده قرار می‌گیرد. در برخی تکنیک‌های ivf، از یک تکنیک به نام میکرواینجکشن (icsi) برای لقاح تخمک و اسپرم استفاده می‌شود که درآن اسپرم به داخل تخمک تزریق خواهد شد.

در موارد معدود، پزشک ممکن است از روش‌هایی مانند gift یا zift برای کمک به باروری استفاده کند. همچنین ممکن است سن یا عملکرد تخمدان، فرد را نیازمند استفاده از یک تخمک اهدایی کند. درصورتی‌که رحم مشکل داشته باشد یا بارداری سلامت را به خطر بیندازد، فرد می‌تواند برای صاحب فرزند شدن از رحم جایگزین یا اجاره‌ای نیز استفاده کند.

میزان موفقیت روش‌های درمان ناباروری

احتمال موفقیت درمان ناباروری به عوامل زیادی مانند سن، تشخیص دقیق علت و کیفیت خدمات درمانی ارائه‌شده وابسته است. با این حال و بر اساس آمار، شانس موفقیت در درمان مشکلات ناباروری، قابل قبول و امیدوارکننده است. برای بسیاری از زنانی که مشکل بارداری دارند، داروی کلومیفن‌سیترات تجویز می‌شود که یک داروی باروری خوراکی برای تحریک تخمک‌گذاری است. حدود ۳۵ درصد از این زنان که کلومیفن‌سیترات مصرف می‌کنند، در طول درمان و معمولاً بین سه تا شش دوره، موفق به بارداری می‌شوند. همچنین در روش iui، در صورت استفادۀ همزمان از داروهای باروری برای تحریک تخمک‌گذاری، شانس بارداری، ۱۰ تا ۲۰ درصد در هر دورۀ درمان افزایش پیدا می‌کند.

شانس موفقیت در روش ivf برای زنان ۳۴ ساله و کمتر، نسبت به سایر روش‌ها افزایش پیدا کرده است و به حدود ۵۰ درصد در هر دوره می‌رسد. در زنان ۳۵ تا ۳۷ سال، شانس موفقیت حدود ۱۰ درصد نسبت به زنان با سن کمتر، کاهش پیدا می‌کند. اگرچه برای زنان در سن‌های بالای ۴۰ سال، شانس موفقیت درمان ناباروری کاهش پیدا می‌کند، اما هنوز این شانس وجود دارد. برای این افراد با استفاده از تخمک اهدایی شانس بارداری به میزان بسیار زیادی افزایش پیدا می‌کند.

ایجاد برخی تغییرات در سبک زندگی زن و مرد مانند ترک سیگار، محدود کردن مصرف نوشیدنی‌های حاوی کافئین مثل قهوه، مصرف نکردن نوشیدنی‌های حاوی الکل، بهبود رژیم غذایی و کاهش وزن در صورت نیاز می‌تواند تا حد زیادی شانس فرد برای بارداری را افزایش دهد. اضطراب و نگرانی نیز می‌تواند یکی از عواملی باشد که در شدیدتر شدن مشکل ناباروری و ناموفق بودن درمان‌ها تأثیرگذار باشد. بهتر است در طول درمان، اضطراب را از خود دور کنید، با دوستان یا گروهی از افرادی که در حال درمان ناباروری خود هستند ارتباط داشته باشید و با آنها صحبت کنید. همچنین سعی کنید مشکلات و نگرانی‌های خود را با پزشکتان در میان بگذارید. این کارها می‌تواند بخشی از نگرانی‌ها و دغدغه‌های شما را کم کند. در دروه‌ای که تحت درمان قرار می‌گیرید، آمار و ارقام متعدد و متفاوتی در مورد همه چیز، از احتمال بارداری دوقلویی تا احتمال حاملگی خارج رحم هنگام درمان را می‌شنوید، بهتر است تمرکز خود را بر فرایند درمان قرار دهید و به پزشک خود اطمینان داشته باشید.

لقاح خارج از رحم یا ivf یک روش درمان کمک باروری است که در آن اسپرم و تخمک‌ها در آزمایشگاه با هم ترکیب می‌شوند. سپس رویان یا رویان‌های حاصل از این روش را به درون رحم منتقل می‌کنند. روش ivf از پرکاربردترین روش‌های درمان ناباروری است. در این مطلب می‌توانید با روش درمانی لقاح خارج از رحم آشنا شوید.

موارد تجویز درمان به روش ivf

در صورت وجود مشکلاتی در زنان مانند مشکل تخمک‌گذاری، پایین بودن کیفیت تخمک، انسداد لوله‌های رحم و آندومتریوز معمولاً روش ivf می‌تواند شانس بارداری موفق را به میزان قابل توجهی افزایش دهد. همچنین در مواردی که مشکل تعداد و تحرک کم اسپرم مرد وجود دارد یا در صورت استفاده از تخمک اهدایی، ivf روشی مناسب برای کمک به باردار شدن است.

اگر پزشک با انجام آزمایش‌های بررسی ناباروری، قادر به تشخیص مشکل ناباروری نباشد و دلیل ناباروری فرد نامشخص باشد یا سایر روش‌های درمان ناباروی مؤثر نبوده باشد، پزشک معمولاً از روش ivf برای افزایش شانس باروری استفاده می‌کند.

مراحل انجام ivf

انجام یک دوره ivf حدود چهار تا شش هفته طول می‌کشد. مراحل انجام ivf معمولاً به ترتیب زیر است:

تحریک تخمدانهشت تا ۱۴ روز قبل از شروع عادت ماهانه، داروی گنادوتروپین مصرف می‌کنید که نوعی داروی باروری است و با تحریک تخمدان‌ها باعث تشکیل چندین تخمک بالغ و آمادۀ باروری می‌شود. همچنین ممکن است یک هورمون مصنوعی مثل لوپرولاید یا سترورلیکس برای شما تجویز می‌شود که مانع از آزادسازی پیش از موعد تخمک می‌شود.

رشد فولیکولدر زمان مصرف این داروها معمولاً لازم است که برای بررسی وضعیت رشد فولیکول‌ها به پزشک مراجعه کنید. پزشک معمولاً با آزمایش خون یا سونوگرافی، وضعیت رشد فولیکول‌ها را بررسی می‌کند. پزشک در صورت مؤثر بودن دارو‌های تحریک تخمدان مرحلۀ بعد را آغاز خواهد کرد.

تزریق برای بلوغ تخمک‌هاهنگامی ‌که فولیکول‌ها به اندازۀ کافی رشد کردند و آماده شدند، پزشک با تجویز یک داروی تزریقی باعث می‌شود که تخمک‌ها به بلوغ کامل برسند تا قابلیت بارور شدن پیدا کنند. حدود ۳۶ ساعت پس از تزریق این دارو، تخمک‌ها آمادۀ استخراج است.

عمل تخمک‌گیری یا پانکچردر این مرحله که در بیمارستان یا کلینیک انجام می‌شود، پزشک با استفاده از سونوگرافی واژینال، تخمدان‌ها را بررسی و فولیکول‌ها را شناسایی می‌کند. سپس با وارد کردن سوزن باریکی از طریق واژن، تخمک‌ها را از درون فولیکول‌ها خارج می‌کند. معمولاً هشت تا ۱۵ تخمک استخراج می‌شود. این عمل ممکن است تحت بیهوشی خفیف با استفاده از مسکن یا آرام‌بخش انجام شود و معمولاً دردی احساس نمی‌شود. بین یک تا دو ساعت بعد از انجام عمل پانکچر می‌توان از بیمارستان خارج شد. بعد از عمل ممکن است فرد چند روز دچار گرفتگی ماهیچه‌ها و لکه‌بینی شود، اما اغلب این علائم طی یک یا دو روز بهبود پیدا می‌کنند. همزمان با تخمک‌گیری از زن، معمولاً نمونۀ اسپرم مرد نیز جمع‌آوری می‌شود.

لقاح: متخصص رویان‌شناسی در این مرحله، تخمک‌ها و اسپرم‌های جمع‌آوری‌شده را بررسی می‌کند و سپس در آزمایشگاه آنها را در مجاورت هم قرار می‌دهد تا لقاح انجام شود. ممکن است برای افزایش شانس موفقیت، پزشک از روش میکرواینجکشن برای لقاح استفاده کند. در این روش یک اسپرم به طور مستقیم به درون هر تخمک بالغ تزریق می‌شود.

رشد رویان‌ها: حدود سه روز پس از استخراج تخمک‌ها، برخی از تخمک‌هایی که با موفقیت بارور شده‌اند تبدیل به رویان‌هایی با شش تا ۱۰ سلول می‌شوند. در روز پنجم، برخی از این رویان‌ها تبدیل به بلاستوسیست‌هایی با حفره‌ای پر از مایع و بافت‌هایی می‌شوند که در حال تغییر یافتن به جفت و جنین است. متخصص رویان‌شناسی در این مرحله، رویان یا رویان‌هایی را برای انتقال به رحم انتخاب می‌کند که شانس زنده ماندن آنها بیشتر است. اگر تعداد رویان‌های سالم بیش از حد مورد نیاز باشد، می‌توان آنها را منجمد کرد و برای انجام روش ivf در آینده به کار برد.

عمل انتقالحدود پنج روز بعد از عمل تخمک‌گیری، برای عمل انتقال رویان لازم است به بیمارستان بروید. پزشک در این مرحله، با توجه به سن شما، بین یک تا پنج رویان را به وسیلۀ یک لولۀ باریک یا همان کاتتر از دهانۀ رحم به داخل رحم منتقل می‌کند. ممکن است در این حالت دچار گرفتگی ماهیچه‌ها شوید، اما نیازی به بی‌حسی نخواهید داشت. بعد از انتقال رویان لازم است مدتی استراحت کنید و می‌توانید بعد از چند ساعت به منزل بروید.

در صورت موفقیت‌آمیز بودن مراحل فوق، رویان در دیوارۀ رحم لانه‌گزینی می‌کند و با رشد آن، جنین تشکیل می‌شود. به خاطر داشته باشید که در صورت کاشت بیش از یک رویان، احتمال باردار شدن بیشتر می‌شود، اما احتمال بارداری چندقلو نیز افزایش می‌یابد. دو هفته پس از کاشت رویان‌ها در رحم، می‌توانید با استفاده از تست بارداری خانگی یا آزمایش خون از باردار بودن خود مطمئن شوید.

 

مراقبت‌های بعد از ivf

بین یک تا دو ساعت بعد از عمل تخمک‌گیری یا پانکچر، زن می‌تواند از بیمارستان مرخص شود. پزشک ممکن است دارو‌هایی خوراکی، تزریقی یا شیاف داخل واژن را برای آمادگی رحم برای لانه‌گزینی جنین یا پیشگیری از عفونت تجویز کند که فرد باید داروها را مطابق دستور پزشک مصرف کند. همچنین توصیه می‌شود در صورت مشاهدۀ هر یک از علائم زیر بعد از عمل تخمک‌گیری، پزشک خود را در جریان بگذارید:

  • تب بالای ۳۸ درجه
  • خونریزی شدید واژن
  • درد یا مشکل هنگام دفع ادرار
  • تورم یا درد شدید شکم

حدود پنج روز بعد از عمل تخمک‌گیری، ممکن است عمل انتقال جنین انجام شود. حدود دو هفته بعد از عمل انتقال برای بررسی موفقیت بارداری، لازم است یک آزمایش خون انجام شود. بعد از عمل انتقال جنین بهتر است فرد فعالیت شدید نداشته باشد، با این‌حال بسیاری از پزشکان معتقد هستند که فعالیت روزانۀ عادی بعد از یک روز استراحت می‌تواند به گردش خون مادر کمک کند و نیازی به استراحت مطلق نیست. پزشکان برای افزایش شانس موفقیت عمل ivf بعد از انتقال، رعایت موارد زیر را توصیه می‌کنند:

  • ۲۴ ساعت استراحت در تخت
  • شروع فعالیت روزانۀ عادی بعد از ۲۴ ساعت
  • پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین‌تر از یک کیلو
  • نداشتن فعالیت شدید مثل دویدن و ورزش
  • نداشتن رابطۀ جنسی تا زمان تشخیص پزشک

احتمال موفقیت ivf

نتیجۀ ivf هر زوجی با زوج دیگر، با توجه به علت ناباروری زوج‌ها و سن آنها متفاوت است. زنان جوان‌تر به دلیل داشتن تخمک‌های سالم‌تر، احتمال بارداری بیشتری دارند. حدود ۴۰ درصد موارد انجام روش ivf در زنان کمتر از ۳۴ سال، منجر به تولد نوزاد یا نوزادان سالم شده است. با افزایش سن میزان موفقیت کاهش پیدا می‌کند. با پیشرفت علم پزشکی، پیشرفت‌هایی در زمینۀ عمل ivf به وجود آمده است که شانس موفقیت آن را افزایش می‌دهد.

این پیشرفت‌ها منجر به آن شده است که شانس باروری در انتقال رویان منجمد و تازه برابر شود. با تکنیک‌های جدیدی مانند خراش آندومتر یا هچینگ رویان و همچنین با پیشرفت‌هایی که در زمینۀ تشخیص پیش از لانه‌گزینی حاصل شده، شانس موفقیت روش ivf نیز بیشتر شده است.

معایب روش ivf

اگرچه روش ivf برای درمان ناباوری گزینۀ مناسبی به نظر می‌رسد، اما مشکل‌ها و معایبی را نیز به همراه دارد. این مشکل‌ها هرچند خیلی متداول نیست، اما لازم است در صورت انتخاب این روش به عنوان درمان، در مورد مشکلاتی احتمالی آن نیز آگاه باشید. در زیر برخی از معایب این روش درمانی آمده است:

گران‌قیمت و زمان‌بر بودنبارور کردن تخمک‌ها بیرون از بدن نیازمند اقدامات آزمایشگاهی و داروهای گران‌قیمت است. تحت نظر گرفتن نحوۀ پاسخگویی بدن به داروها نیز زمان‌بر است و نیاز به انجام آزمایش خون و سونوگرافی بیشتری دارد.

احتمال چندقلوزاییدر صورت انتقال بیش از یک رویان به رحم، احتمال بارداری دو یا چندقلو وجود خواهد داشت. با این وجود که بسیاری از زوج‌ها این موضوع را یک موهبت می‌دانند اما چندقلو باردار بودن، زنان را در ردیف بارداری‌های پرخطر قرار می‌دهد. برخی از پزشکان می‌توانند با استفاده از روشی، تعداد مشخصی از رویان‌هایی که به شکلی موفق کاشت شده‌اند را انتخاب و نگه ‌دارند. این کار ممکن است عواقبی داشته باشد، اما احتمال بارداری چندقلویی را کاهش دهد.

احتمال بارداری خارج از رحمزنانی که مشکل ناباروری دارند بیشتر در خطر بارداری خارج از رحم هستند. علاوه بر آن تمامی ‌روش‌های درمانی کمک‌باروری از جمله ivf، خطر حاملگی خارج رحم را افزایش می‌دهد.

خطر سندرم تحریک بیش از حد تخمدان‌ها (ohss): سندرم تحریک بیش از حد تخمدان‌ها (ohss) وقتی اتفاق می‌افتد که بدن فرد بیش از حد به داروهای ناباروری پاسخ می‌دهد و تخمک‌های بسیار زیادی تولید می‌کند. حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد زنانی که گنادوتروپین مصرف می‌کنند، به نوع خفیف این سندرم دچار می‌شوند که علائم آن شامل افزایش وزن و احساس سیری و نفخ است. برخی زنان همچنین به تنگی نفس، سرگیجه، درد در ناحیۀ لگن، حالت تهوع و استفراغ دچار می‌شوند. این مشکل معمولاً با تحت نظر قرار گرفتن توسط پزشک و استراحت مطلق برطرف می‌شود. در موارد نادر، این سندرم می‌تواند بسیار خطرناک باشد و ممکن است برای تحت نظر قرار گرفتن، مراقبت‌های ویژه و درمان، نیاز به بستری شدن باشد.

امکان ناتمام ماندن ivf: در برخی از موارد، درمان ivf ممکن است پیش از مرحلۀ استخراج تخمک‌ها متوقف شود. تولید نشدن فولیکول کافی برای ادامۀ فرایند درمان یا احتمال بروز سندرم تحریک بیش از حد تخمدان از دلایلی است که باعث می‌شود یک فرایند ivf، نیمه‌تمام متوقف شود.

میکرواینجکشن یک تکنیک در روش درمان ناباروری توسط لقاح خارج از رحم یا IVF است. در این روش، لقاح توسط متخصص رویان‌شناسی با تزریق مستقیم اسپرم به درون تخمک انجام می‌شود. از این روش معمولاً در مواردی استفاده می‌شود که مشکلی در اسپرم مرد وجود دارد. امروزه لقاح در روش IVF معمولاً از طریق میکرواینجکشن انجام می‌شود. در این مطلب می‌توانید با این روش درمانی مهم بیشتر آشنا شوید.

موارد تجویز روش میکرواینجکشن

میکرواینجکشن به درمان ناباروری‌های شدیدی کمک می‌کند که با روش‌های دیگر قابل درمان نیست. این روش به مردانی که قادر به تولید اسپرم نیستند یا تعداد اسپرمی که تولید می‌کنند بسیار کم است نیز کمک می‌کند تا صاحب فرزند شوند. امروزه در بیشتر موارد IVF، لقاح از طریق میکرواینجکشن انجام می‌شود. میکرواینجکشن در صورت وجود مشکلات زیر می‌تواند شانس باروری را به میزان خوبی افزایش دهد:

  • وجود نداشتن اسپرم در مایع منی
  • کم بودن تعداد اسپرم‌ها
  • کم بودن تحرک اسپرم‌ها
  • غیرعادی بودن شکل اسپرم‌ها
  • آسیب دیدن یا نداشتن مجرای وازدفران در مرد
  • انجام وازکتومی در گذشته
  • رویارویی با مشکل در فرایند لقاح IVF قبلی

همچنین در صورت استفاده از تخمک‌های منجمد IVF قبلی یا در صورت نیاز به انجام آزمایش‌های ژنتیک پیش از انتقال رویان، ممکن است پزشک انجام میکرواینجکشن را توصیه کند.

مراحل انجام میکرواینجکشن

مراحل میکرواینجکشن همان مراحل IVF است، با این تفاوت که ممکن است فرایند جمع‌آوری اسپرم متفاوت باشد. همچنین برخلاف روش سنتی IVF، عمل لقاح تخمک و اسپرم در آزمایشگاه به صورت تزریق اسپرم در تخمک انجام می‌شود. اگر در آزمایش‌های آنالیز اسپرم مشکلی وجود نداشته باشد، نمونه‌گیری اسپرم مطابق روش IVF است. اگر آزمایش‌ها، اسپرمی را در مایع منی نشان ندهد، برای جمع‌آوری اسپرم ممکن است پزشک روش جراحی را توصیه کند. دو روش متداول برای جمع‌آوری اسپرم مرد در صورت وجود نداشتن اسپرم در مایع منی یا قادر نبودن مرد به انزال در زیر آمده است:

عمل جراحی میکروسکوپیپزشک در این روش با انجام یک عمل جراحی میکروسکوپی، اسپرم را از بیضه‌ها یا مجاری حمل‌کنندۀ اسپرم استخراج می‌کند. این عمل معمولاً با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و پس از آن دردی وجود نخواهد داشت. پس از این عمل جراحی باید به مدت پنج تا ۱۰ روز از انجام فعالیت‌های شدید خودداری شود، اما پس از یک یا دو روز می‌توان به سر کار برگشت.

نمونۀ بافت در صورت لزوماگر انجام عمل جراحی میکروسکوپی موفقیت‌آمیز نباشد، پزشک یک نمونه بافت را که احتمالاً حاوی اسپرم است، از داخل بیضه برمی‌دارد.

سایر مراحل میکرواینجکشن مانند روش IVF است. ابتدا درمان دارویی زن برای تحریک تخمک‌گذاری انجام می‌شود و سپس با عمل پانکچر، تخمک‌ها استخراج می‌شود و در آزمایشگاه توسط متخصص رویان‌شناسی مورد بررسی قرار می‌گیرد و اسپرم‌های جمع‌آوری‌شده از مرد، با روش میکرواینجکشن به درون تخمک‌ها تزریق می‌شود. بعد از عمل لقاح، رشد رویان آغاز می‌شود و معمولاً بعد از سه تا پنج روز بعد از لقاح، رویان‌های سالم توسط پزشک به رحم زن منتقل می‌شود. بعد از دو هفته نیز لازم است آزمایش بارداری برای تأیید لانه‌گزینی جنین انجام شود.

 

احتمال موفقیت میکرواینجکشن

اگر قبلاً با استفاده از روش لقاح سنتی IVF به خاطر وجود مشکلاتی در بارورسازی تخمک، موفق به بچه‌دار شدن نشده‌اید، با افزودن میکرواینجکشن به درمان IVF بعدی می‌توانید شانس لقاح را افزایش دهید، زیرا این فرایند توسط یک متخصص رویان‌شناسی در آزمایشگاه انجام می‌شود. آمار تولد نوزادان به روش IVF همراه با میکرواینجکشن مشابه آمار روش قدیمی IVF است که بدون میکرواینجکشن انجام می‌شد، اما در موارد خاص ناباروری IVF می‌تواند شانس باروری را به میزان زیادی افزایش دهد.

معایب روش میکرواینجکشن

میکرواینجکشن از آنجا که همان روش IVF است، معایب و مشکلات روش IVF را نیز داراست. هزینه داشتن و زمان‌بر بودن درمان، احتمال چندقلوزایی و احتمال بروز سندرم تحریک بیش از حد تخمدان، از مشکل‌ها و معایب روش IVF به همراه میکرواینجکشن است. مردانی که برای بارور شدن از روش میکرواینجکشن استفاده می‌کنند، ممکن است مشکلات باروری مثل تعداد اسپرم کم یا نداشتن مجرای وازدفران به دلیل نقص‌های ژنتیکی در آنها باشد. در صورت وجود این مشکلات ژنتیکی در مرد، ممکن است فرزند پسر شما نیز این اختلال را به ارث ببرد. به همین دلیل، در صورت وجود احتمال این مشکل، لازم است پیش از انجام عمل میکرواینجکشن، مشاورۀ ژنتیک زن و شوهر انجام شود.

برای بررسی دقیق‌تر مشکلات ناباروری یا تشخیص و درمان عوارضی مانند چسبندگی، فیبروئید، عفونت یا آندومتریوز که ممکن است باعث ناباروری شده باشد، از جراحی لاپاراسکوپی استفاده می‌شود. لاپاراسکوپی نسبت به سایر روش‌های جراحی کم‌هزینه‌تر است و دوران بهبود آن نیز سریع‌تر است. در این مطلب می‌توانید با چگونگی عمل لاپاراسکوپی برای تشخیص و درمان مشکلات ناباروری و مراقبت‌های پس از آن آشنا شوید.

تجویز لاپاراسکوپی در تشخیص ناباروری

لاپاراسکوپی یک عمل جراحی ساده و کمتر تهاجمی است که در آن با ایجاد یک یا چند برش کوچک روی شکم و وارد کردن یک ابزار به نام لاپاراسکوپ که دارای چراغ و دوربین است، اندام‌های داخل حفرۀ شکم یا اندام لگنی بررسی می‌شود.

از لاپاراسکوپی می‌توان برای پیدا کردن و درمان عارضه‌هایی نظیر کیست، چسبندگی، فیبروئید، آندومتریوز و عفونت استفاده کرد که ممکن است باعث ناباروری شده باشد. همچنین پزشک هنگام عمل لاپاراسکوپی می‌تواند در صورت نیاز، مشکل را درمان یا بافت‌های مورد نظر را خارج کند. در مواردی که پزشک نتوانسته ‌است از طریق آزمایش‌ها یا هیستروسکوپی مشکل ناباروری را تشخیص دهد، ممکن است برای بررسی بیشتر لاپاراسکوپی را توصیه کند. لاپاراسکوپی معمولاً در صورت وجود موارد زیر برای درمان ناباروری تجویز می‌شود:

  • برای بررسی و خارج کردن توده‌های غیرطبیعی مثل تومور در شکم یا لگن
  • بررسی و درمان آندومتریوز
  • بررسی و درمان حاملگی خارج رحم
  • بررسی و درمان عفونت‌ها و بیماری التهابی لگن (pid)
  • بررسی و درمان عارضه‌هایی مانند کیست تخمدان، چسبندگی و فیبروئید
  • برای نمونه‌برداری از بافت رحم یا تخمدان
  • بررسی و درمان مشکل لوله‌های رحم

آمادگی پیش از لاپاراسکوپی

پزشک یا پرستاران معمولاً پیش از عمل، توصیه‌های لازم برای آمادگی جهت عمل را در اختیار شما قرار می‌دهند. لازم است به دقت به آنها توجه و عمل کنید. آنها به شما توصیه می‌کنند که پیش از انجام لاپاراسکوپی بهتر است ۱۲ ساعت چیزی نخورید. در روز عمل ممکن است لازم باشد دو ساعت زودتر به بیمارستان مراجعه کنید. فراموش نکنید که هنگام آماده شدن برای عمل، زیورآلات، عینک یا لنز خود را درآورید. ممکن است از دارو‌هایی جهت تخلیۀ روده برای شما تجویز شود که مطابق دستور قبلی، احتمالاً باید چند ساعت یا یک روز پیش از لاپاراسکوپی آنها را مصرف کنید.

لازم است همسر، یکی از آشنایان یا دوستانتان در روز عمل کنار شما باشد تا بتواند شما را همراهی و سپس به منزل برساند. برای بررسی مشکلاتی که ممکن است این عمل را تحت تأثیر قرار دهد، قبل از شروع عمل سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن یا mri و همچنین آزمایش‌های خون و ادرار برای شما تجویز می‌شود. نتایج با این آزمایش‌ها، مشکلاتی مثل عفونت یا سرطان را بررسی می‌کند که می‌تواند این عمل را تحت تأثیر قرار دهد. لازم است در صورت وجود موارد زیر قبل از انجام لاپاراسکوپی، پزشک خود را در جریان بگذارید:

  • فتق شکم
  • سرطان یکی از اندام‌های شکمی
  • سابقۀ جراحی در ناحیۀ شکم
  • مصرف هر نوع دارو یا وجود حساسیت دارویی
  • مصرف داروی رقیق‌کنندۀ خون مثل آسپیرین یا وارفارین
  • در صورت باردار بودن یا امکان بارداری

 

چگونگی انجام لاپاراسکوپی

لاپاراسکوپی توسط یک جراح یا پزشک متخصص زنان انجام می‌شود و در بیمارستان انجام می‌شود. برای انجام این عمل معمولاً از بیهوشی کامل استفاده می‌شود، اما ممکن است به تشخیص پزشکان از انواع دیگر بی‌حسی مثل بی‌حسی نخاعی یا اسپاینال نیز انجام شود. حدود یک ساعت پیش از عمل جراحی باید مثانۀ شما خالی باشد. مایعات و دارو از طریق تزریق وریدی یا همان iv، وارد بدن شما خواهد شد. همچنین ممکن است به شما داروی آرام‌بخش داده شود.

پس از بیهوشی یا بی‌حسی اسپاینال، معمولاً لولۀ تنفسی و سوند برای فرد گذاشته می‌شود. سپس یک تا سه برش را در شکم و در محدودۀ ناف ایجاد می‌شود و برای ایجاد فضای کافی برای کار، با وارد کردن دستگاهی گاز دی‌اکسید کربن را وارد شکم می‌کنند تا شکم پر از باد شود. این گاز با جدا کردن دیوارۀ شکم از اندام‌های داخلی، این امکان را می‌دهد که به وضوح دیده شوند. سپس لاپاراسکوپ را وارد شکم می‌کنند تا اندام‌های مورد نظر بررسی شود. برای برداشتن نمونۀ بافت، درمان بخش آسیب‌دیده یا تخلیۀ کیست ممکن است پزشک از ابزارهای دیگری کمک بگیرد. ممکن است برای انجام آسان‌تر این عمل، لاپاراسکوپ به لیزر مجهز شود.

پس از اتمام عمل، تمامی ابزارها را خارج می‌کنند و گاز داخل حفرۀ شکمی خارج می‌شود. سپس محل جراحی را بخیه می‌زنند و بانداژ می‌کنند. جای زخم لاپاراسکوپی بسیار کوچک است و پس از مدتی خوب خواهد شد. عمل لاپاراسکوپی بسته به کارهایی که انجام می‌شود، ۳۰ تا ۹۰ دقیقه طول می‌کشد، اما اگر هنگام عمل، عارضه‌ای مثل آندومتریوز مشاهده و درمان شود، ممکن است بیش از این مدت طول بکشد. پس از عمل به مدت دو تا چهار ساعت در بخش ریکاوری خواهید بود. فعالیت‌های روزمرۀ خود را معمولاً می‌توانید روز بعد از عمل شروع کنید، اما باید تا یک هفته از فعالیت زیاد یا ورزش کردن پرهیز کنید.

مراقبت‌های لازم پس از لاپاراسکوپی

پس از لاپاراسکوپی، بلافاصله شما به بخش ریکاوری منتقل می‌شوید و در آنجا پرستاران ضمن مراقبت از شما، علائم حیاتی شما مثل دمای بدن، فشار خون، سطح اکسیژن خون و ضربان قلب را تحت نظر می‌گیرند. پیش از مرخص شدن، دو تا چهار ساعت در بخش ریکاوری خواهید بود. در صورت انجام بیهوشی عمومی، در طول عمل شما به خواب می‌روید و چیزی را حس نمی‌کنید. پس از به هوش آمدن، به مدت چند ساعت احساس خواب‌آلودگی می‌کنید و تا چند روز پس از لاپاراسکوپی احساس خستگی و درد خواهید داشت.

ممکن است به خاطر لولۀ تنفسی که طی جراحی در گلوی شما قرار داده شده است، کمی گلودرد داشته باشید. برای بهبود گلودرد می‌توانید آب‌نمک ولرم غرغره کنید. اگر برای جراحی بی‌حس شده باشید، ممکن است پس از این که اثر داروی بی‌حسی از بین می‌رود، تا چند روز احساس درد داشته باشید. ناحیۀ اطراف محل جراحی ممکن است چند روز کبود باشد و احساس درد کنید. پزشک معمولاً مصرف قرص‌های مسکن به صورت خوراکی یا شیاف را برای تسکین شما تجویز می‌کند. همچنین برای جلوگیری از هر گونه عفونتی ممکن است برای شما آنتی‌بیوتیک تجویز شود.

پس از عمل ممکن است احساس نفخ کنید، بهتر است تا دو روز پس از لاپاراسکوپی، نوشیدنی‌های گازدار مصرف نکنید تا دچار نفخ دردناک و استفراغ نشوید. گازی که در عمل لاپاراسکوپی مورد استفاده قرار می‌گیرد، ممکن است تا چند روز باعث تحریک دیافراگم شود. همچنین ممکن است تا دو روز پس از این عمل در شانۀ خود احساس درد کنید. کمی از گاز تزریق‌شده به حفرۀ شکمی ممکن است زیر پوست شما نفوذ کند و باعث شود با مالش نواحی اطراف بخیه‌ها ایجاد صدایی شبیه خش‌خش کند.

این مشکل جدی نیست و پس از چند روز از بین می‌رود. شاید چند روز پس از جراحی، خونریزی واژینال نیز داشته باشید. بهتر است به توصیه‌های پزشک عمل کنید. تا یک هفته بعد از عمل، از ورزش کردن یا بلند کردن اجسام سنگین خودداری کنید. محل زخم برش را تمیز نگاه دارید و بانداژ آن را مطابق دستور پزشک یا پرستار به طور منظم تعویض کنید. پس از عمل خطر خونریزی، عفونت یا آسیب‌دیدگی اندام‌ها وجود دارد، به همین دلیل، در صورت مشاهدۀ هر یک از علائم زیر، فوراً با پزشک خود تماس بگیرید:

  • تب
  • درد شدید شکم
  • خونریزی یا ترشح از محل بخیه‌ها
  • قرمز شدن یا تورم ناحیۀ وسیعی در اطراف محل جراحی
  • خش‌دار شدن صدا بیش از چند روز یا بدتر شدن این وضعیت

هیستروسکوپی یک روش تشخیصی‌درمانی است که در آن با استفاده از ابزار مخصوصی، مشکلات رحم را بررسی و در صورت لزوم همزمان آن را درمان می‌کنند. در این مطلب می‌توانید با موارد تجویز، چگونگی انجام آن و مراقبت‌های بعد از این عمل بیشتر آشنا شوید.

موارد تجویز هیستروسکوپی

هیستروسکوپی یک روش تشخیص و درمان است که با انجامش، پزشک توسط ابزاری که از طریق واژن وارد رحم می‌کند، می‌تواند مشکلات رحم و لوله‌های رحم را بررسی و در صورت نیاز درمان کند. از هیستروسکوپی معمولاً برای بررسی مشکلات رحم و لوله‌های رحم استفاده می‌شود که ممکن است باعث ناباروری شده باشد.

در صورت تشخیص مشکل می‌توان همزمان نسبت به خارج کردن توده‌ها‌یی مثل فیبروئید یا پولیپ از درون رحم یا نمونه‌برداری از رحم یا اصلاح مشکلاتی اقدام کرد که باعث ناباروری شده است. در زیر برخی از مواردی آمده که ممکن است برای تشخیص و درمان آن، روش هیستروسکوپی را تجویز کنند:

  • بررسی شکل و اندازۀ رحم
  • بررسی وجود بافت یا جای زخم در رحم و منجر به ناباروری
  • بررسی لوله‌های رحم و باز کردن انسداد آنها
  • بررسی علت سقط‌ها‌ی مکرر به همراه آزمایش‌های دیگر
  • بررسی و خارج کردن فیبروئید یا پولیپ‌ها‌ی کوچک
  • بررسی سرطان آندومتر
  • از بین بردن بخش‌ها‌ی مشکل‌ساز در دیوارۀ رحم
  • بررسی علت گرفتگی شدید و خونریزی غیرعادی و درمان آن
  • خارج کردن iud در صورت قرار گرفتن در وضعیتی اشتباه

برای اطلاعات بیشتر در مورد لاپاراسکوپی این مطلب را ببینید.

آمادگی قبل از هیستروسکوپی

بهترین وقت برای انجام هیستروسکوپی زمانی است که در دوران عادت ماهانۀ خود نیستید، زیرا در غیر این صورت پزشک قادر به دیدن دیوارۀ رحم به شکلی واضح نخواهد بود. اگر احتمال باردار شدن شما وجود دارد، هیستروسکوپی باید پیش از تخمک‌گذاری انجام شود تا پزشک از باردار نبودن شما مطمئن باشد. از ۲۴ ساعت پیش از انجام آزمایش، از دوش واژن، تامپون و داروهای واژینال خودداری کنید.

برای انجام هیستروسکوپی ممکن است به شما داروی آرام‌بخش داده شود یا از بی‌حسی موضعی، ناحیه‌ای یا بیهوشی کامل استفاده شود. پزشک در این مورد با شما صحبت خواهد کرد. درصورتی‌که تصمیم به انجام بیهوشی کامل گرفته شود، باید پیش از آزمایش چیزی نخورید و ننوشید. دستورهای پزشکتان را دربارۀ زمان توقف خوردن و نوشیدن، خیلی جدی بگیرید، زیرا در غیر این صورت ممکن است انجام آزمایش شما لغو شود. اگر در روز آزمایش داروی خاصی برای شما تجویز شده است، فقط با یک جرعه آب داروی خود را مصرف کنید. در صورت وجود هر یک از موارد زیر، پزشک خود را مطلع کنید، زیرا برخی از موارد زیر ممکن است باعث لغو هیستروسکوپی شود:

  • باردار بودن یا احتمال بارداری
  • هر نوع مشکل قلبی یا ریوی
  • مصرف هر نوع دارو یا حساسیت دارویی خاص
  • مصرف داروهای رقیق‌کنندۀ خون مثل آسپیرین و وارفارین
  • عفونت واژن، دهانۀ رحم یا لگن در شش ماه گذشته

لازم است قبل از هیستروسکوپی، همسر شما یا یکی از نزدیکان یا دوستانتان کنار شما باشد تا در پایان انجام عمل بتواند شما را تا منزل همراهی کند.

 

چگونگی انجام هیستروسکوپی

هیستروسکوپی معمولاً توسط پزشک زنان و در اتاق عمل بیمارستان یا مرکز جراحی انجام می‌شود و اغلب موارد، فرد در همان روز ترخیص می‌شود. در برخی موارد ممکن است هیستروسکوپی در مطب پزشک انجام شود. پیش از انجام هیستروسکوپی ممکن است برای آرامش و جلوگیری از احساس درد، به زن داروی بی‌حسی یا خواب‌آور داده شود. در برخی موارد این عمل تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود.

برای انجام هیستروسکوپی ابزاری به نام اسپکولوم را به ژل آغشته و وارد واژن می‌کنند. اسپکولوم به آرامی دیواره‌ها‌ی واژن را از یکدیگر باز می‌کند و اجازۀ دیدن درون واژن و دهانۀ رحم را می‌دهد. سپس ابزار هیستروسکوپی از طریق واژن و به آرامی به سمت دهانۀ رحم و رحم هدایت می‌شود. ممکن است برای منبسط کردن رحم نوعی گاز یا مایع غلیظ نمکی یا قندی را وارد رحم کنند. هنگام انجام هیستروسکوپی تصویر بزرگ‌شده‌ای از دیوارۀ رحم و همچنین دهانۀ لوله‌ها‌ی رحم در یک مانیتور مشاهده می‌شود. برای نمونه‌برداری از رحم، خارج کردن بافت و کارهایی از این قبیل، ابزار‌هایی را از طریق هیستروسکوپ وارد رحم می‌کنند. هیستروسکوپی به تنهایی معمولاً ۳۰ دقیقه طول می‌کشد و در صورت انجام عمل دیگری در کنار آن، این زمان کمی طولانی‌تر خواهد شد.

مراقبت‌های پس از هیستروسکوپی

پس از هیستروسکوپی بلافاصله شما را به بخش ریکاوری می‌برند و در آنجا پرستاران از شما مراقبت می‌کنند و شرایط را تحت نظر می‌گیرند. شما معمولاً یک تا چهار ساعت در بخش ریکاوری می‌مانید و سپس به بخش زنان منتقل یا مرخص می‌شوید. کمی خونریزی از واژن به مدت یک یا دو روز پس از هیستروسکوپی طبیعی است. اگر از گاز در هیستروسکوپی استفاده شده باشد، ممکن است دل‌درد خفیفی نیز داشته باشید که معمولاً طی ۲۴ ساعت از بین می‌رود.

برای کاهش درد ممکن است برای شما مصرف استامینوفن یا سایر مسکن‌ها را تجویز کنند. در صورت مصرف داروی آرام‌بخش یا انجام بی‌حسی موضعی پیش از هیسترسکوپی، ممکن است دچار گرفتگی ماهیچه‌ها شوید. در صورت انجام بیهوشی کامل، ممکن است پس از اتمام آزمایش احساس گزگز، خشکی گلو، خش‌دار شدن جزئی صدا یا گلودرد خفیف داشته باشید و این علائم ممکن است چند روز طول بکشد. غرغره کردن آب‌نمک ولرم برای بهبود ناراحتی‌ها‌ی گلو مفید است.

برخی زنان بعد از هیستروسکوپی، سرگیجه و حالت تهوع شدید دارند که معمولاً پس از چند دقیقه از بین می‌رود. شاید لازم باشد مدتی پس از هیستروسکوپی از برقراری رابطۀ جنسی، استفاده از تامپون یا ورزش کردن خودداری کنید. از پزشک خود بپرسید که چه موقع می‌توانید فعالیت‌ها‌ی روزمرۀ خود را از سر بگیرید. پرستاران و پزشک معمولاً دستور‌های لازم را برای مراقبت پس از هیستروسکوپی در اختیار شما قرار می‌دهند. بهتر است همۀ ‌دستورهای پزشک را اجرا کنید و در صورت مشاهدۀ علائم هشداردهندۀ زیر، فوراً با پزشکتان تماس بگیرید:

  • تب
  • تنگی نفس
  • استفراغ
  • مشکلات ادراری
  • دل‌درد ، درد لگن یا گرفتگی شدید ماهیچه‌ها
  • خونریزی یا ترشحات شدید از واژن؛ بیشتر از مقدار عادت ماهانه

عکس رنگی رحم یا هیستروسالپنگوگرافی

یکی از روش‌های تشخیصی برای درمان مشکلات باروری که نامی شبیه هیستروسکوپی دارد ولی نباید با آن اشتباه گرفته شود، هیستروسالپنگوگرافی (Hysterosalpingography) یا عکس رنگی رحم است. عکس رنگی رحم، یک آزمایش یا تست پزشکی غیرتهاجمی است که با استفادهٔ نوع خاصی از اشعه‌ٔ ایکس به نام فلوروسکوپی همراه مادهٔ حاجب (کنتراست) انجام می‌‌شود.

این عکس در تشخیص و درمان بیماری‌‌ها به پزشک کمک می‌کند و اگر شما هم در حال بررسی مشکلات باروری هستید، ممکن است این عکس‌برداری برای بررسی رحم و لوله‌‌های رحمی، همراه با سایر آزمایش‌ها در ویزیت‌های اولیه از طرف پزشک زنان شما درخواست داده شود. با عکس‌برداری از رحم، پزشک قادر خواهد بود درون رحم و لوله‌های فالوپ و اطراف آن را بررسی کند و از وضعیت داخلی رحم و لوله‌های رحمی مطلع شود. این عکس‌برداری یک تصویر کلی از رحم نشان می‌دهد که اسمش عکس رنگی است ولی در واقع سیاه و سفید است.

برای گرفتن عکس رنگی رحم، شما روی تخت دراز می‌کشید و در همان حالت، توسط یک وسیلهٔ مخصوص ماده حاجب از راه واژن و دهانهٔ رحم وارد رحم و حفرهٔ لگن می‌شود و بعد از ۲۰ دقیقه، عکس رنگی و چند عکس رادیوگرافی گرفته می‌شود. به این ترتیب، رادیولوژیست می‌تواند با استفاده از فلوروسکوپی به مشاهدهٔ آناتومی رحم و بررسی عملکرد آن بپردازد و قادر به دیدن این مورد هست که آیا در لوله‌های فالوپ یا سایر بخش‌های ساختاری رحم اختلالالی وجود دارد یا خیر. اما یادتان باشد که جواب و گزارش این تصویربرداری را لازم است خود شخص پزشک زنان و زایمان شما بررسی و ارزیابی کند.

اولین گام برای درمان ناباروری در بسیاری از زوج‌ها، روش درمانی تلقیح داخل رحمی اسپرم یا iui است. این روش نسبت به سایر روش‌های درمانی کمک‌باروری نظیر لقاح خارج از رحم یا ivf، کمتر تهاجمی است و هزینۀ کمتری نیز دارد. در این روش، اسپرم مرد با ابزارهای خاصی درون رحم زن قرار داده می‌شود. در این مطلب با روش درمانی iui و مراحل انجام آن آشنا خواهید ‌شد.

موارد تجویز درمان به روش iui

اگر تعداد یا تحرک اسپرم‌های مرد کم باشد، معمولاً روش iui می‌تواند به بارداری زوج کمک زیادی کند. تحرک کم و ضعیف اسپرم به این معناست که اسپرم قادر به رسیدن به تخمک نیست و با استفاده از روش iui می‌توان با قرار دادن اسپرم درون رحم شانس باروری را افزایش داد. همچنین ممکن است پزشک در موارد دیگری نیز استفاده از روش iui را توصیه کند. برخی از موارد نابارروری که ممکن است پزشک درمان به روش iui را تجویز کند در زیر آمده است:

  • ناباروری با علت نامشخص
  • آزمایش پس از نزدیکی جنسی یا pct منفی یا ضعیف
  • تشکیل بافت زخم در دهانۀ رحم
  • غیرطبیعی بودن ترشحات دهانۀ رحم
  • درد شدید هنگام برقراری رابطۀ جنسی
  • مشکل در انزال یا کامل شدن نعوظ مرد
  • بیماری‌های آمیزشی نظیر ایدز یا هپاتیت در هر کدام از زوج‌ها
  • حساسیت زن به مایع منی یا اسپرم مرد

روش iui همچنین در مواردی که زن، اسپرم را از یک اهداکننده دریافت می‌کند یا زمانی که مردی اسپرم خود را قبل از درمان سرطان منجمد می‌کند و اکنون قصد بچه‌دار شدن دارد نیز کاربرد دارد.

مراحل انجام iui

انجام روش iui نیازمند تخمک‌گذاری، حداقل یک لولۀ رحم باز و نمونۀ مایع منی حاوی اسپرم‌های سالم است. به هر بار انجام عمل iui، یک سیکل یا دوره می‌گویند که شامل اولین روز عادت ماهانه تا تخمک‌گذاری، تلقیح و سپس انجام تست بارداری در دو هفتۀ بعد می‌شود. مراحل انجام iui معمولاً به ترتیب زیر است:

تولید تخمکتخمدان‌ها به چند روش تخمک تولید می‌کنند. ممکن است پزشک شما انجام یک دورۀ بدون محرک تخمک‌گذاری را پیشنهاد کند که در آن از داروهای باروری استفاده نمی‌شود یا ممکن است مصرف داروی باروری در ابتدای دورۀ عادت ماهانه را توصیه کند تا تخمدان‌ها با تحریک شدن توسط دارو، بیش از یک تخمک بالغ تولید کند؛ تخمدان‌های زنان معمولاً در هر ماه، یک تخمک آزاد می‌کند.

تعیین زمان تخمک‌گذاری: تلقیح اسپرم به درون رحم باید در زمان مشخصی نسبت به زمان تخمک‌گذاری انجام شود. برای این منظور پزشک باید بتواند زمان تخمک‌گذاری را مشخص کند. در برخی موارد ممکن است پزشک برای آزادسازی تخمک در یک زمان مشخص تزریق آمپول hcg را تجویز کند. آزادسازی تخمک، معمولاً ۳۶ ساعت بعد از تزریق این آمپول اتفاق می‌افتد. برخی از پزشکان، ۲۴ تا ۴۸ ساعت بعد از تزریق hcg، عمل iui را انجام می‌دهند.

شست‌وشوی اسپرمدر روز عمل iui، مرد باید یک نمونه اسپرم بدهد که این نمونه در آزمایشگاه شست‌وشو داده ‌می‌شود. این کار باعث می‌شود که اسپرم‌های مقاوم‌تر در مقدار کمی مایع تجمع کنند.

تلقیح اسپرمپزشک شما، اسپرم‌های مقاوم‌تر را از طریق یک لولۀ باریک و بلند یا همان کاتتر، مستقیماً از راه دهانۀ رحم به رحم منتقل می‌کند. این کار معمولاً بدون درد است، اما برخی زنان پس از انجام آن دچار گرفتگی خفیف ماهیچه‌ها می‌شوند. تلقیح اسپرم به داخل رحم فقط چند دقیقه طول می‌کشد.

تست بارداریحدود دو هفته بعد از تلقیح اسپرم به داخل رحم، تست بارداری انجام می‌شود.

بعد از انجام iui، زن می‌تواند راحت به منزل برود. بسیاری از پزشکان برای اطمینان از این که در زمان تخمک‌گذاری اسپرم کافی وجود داشته باشد، نزدیکی جنسی بعد از iui را توصیه می‌کنند.

 

میزان موفقیت iui

در زوج‌هایی که مشکل ناباروری از جانب مرد است، باردار شدن به روش iui آسان‌تر از باردار شدن صرفاً با برقراری رابطۀ جنسی طبق یک برنامۀ زمانی حساب شده است. زوج‌هایی که علت ناباروری آنها نامشخص است، معمولاً با انجام iui نسبت به مصرف داروهای باروری به تنهایی، نتایج بهتری می‌گیرند. این فرایند باعث می‌شود تا لقاح به صورت طبیعی در بدن اتفاق بیفتد. درصد موفقیت iui به علت ناباروری زوج و سن آنها ارتباط دارد.

تحقیقات نشان داده در زوج‌هایی که علت ناباروری آنها نامشخص است، احتمال موفقیت هر دورۀ طبیعی iui، حدود ۴ تا ۵ درصد است و در صورت استفاده از داروهای باروری، احتمال باردار شدن به حدود ۱۵ درصد افزایش پیدا می‌کند. با توجه به علت ناباروری، ممکن است قبل از باردار شدن، سه یا چهار دوره iui برای یک زن انجام شود و پس از آن پزشک ممکن است سایر روش‌های کمک‌باروری مانند روش ivf را امتحان کند.

معایب روش iui

مصرف داروهای باروری تحریک‌کنندۀ تخمدان، احتمال دو یا چندقلوزایی را افزایش می‌دهد و بارداری چندقلو به منزلۀ بارداری پرخطر تلقی می‌شود. اگر از داروهای باروری نظیر کلومیفن‌سیترات برای افزایش تخمک‌گذاری قبل از iui استفاده شود، شانس بارداری دوقلو حدود ۱۰ درصد و در صورت مصرف گنادوتروپین‌ها این احتمال در حدود ۳۰ درصد است. مصرف گنادوتروپین‌ها احتمال بروز شکل خفیفی از سندرم تحریک بیش از حد تخمدان‌ها ( ohss) را کمی افزایش می‌دهد.

در این سندرم، تخمدان‌ها موقتاً بزرگ می‌شوند و مایع درون آنها به درون شکم نشت می‌کند. این سندرم ممکن است آزاردهنده باشد، اما معمولاً بدون نیاز به درمان به سرعت از بین می‌رود. در موراد بسیار معدودی ممکن است مصرف این داررو باعث بروز شکل شدید این سندرم شود که نیاز به بستری شدن دارد.

خراش آندومتر روشی برای افزایش موفقیت لقاح خارج از رحم یا ivf است. این تکنیک جدید در برخی از زنان می‌تواند شانس لانه‌گزینی رویان در دیوارۀ رحم را در یک دوره از ivf به میزان زیادی افزایش دهد. خراش آندومتر مشابه تست پاپ‌اسمیر است و هزینۀ آن در مقایسه با هزینه‌های دیگر روش‌های درمانی ناچیز است. احتمال موفقیت باروری زنانی که یک ماه پیش از دورۀ ivf خود، این تست ۱۵ دقیقه‌ای خراش آندومتر را انجام می‌دهند دو برابر زنان دیگر است. در این مطلب می‌توانید با چگونگی انجام خراش آندومتر، تأثیر آن بر میزان موفقیت ivf و مراقبت‌های قبل و بعد از آن آشنا شوید.

چگونگی انجام خراش آندومتر

در این روش، پوشش آندومتر دیوارۀ رحم با ابزار مخصوصی به شکل سطحی خراشیده می‌شود. خراش موضعی آندومتر باعث ایجاد واکنش التهابی و افزایش گلبول‌های سفید می‌شود که باعث ترشح بیشتر فاکتورهای رشد و سیتوکین‌ها خواهد شد. فاکتورهای رشد و سیتوکین‌ها در لانه‌گزینی و رشد رویان و جفت نقش مؤثری دارد.

خراش آندومتر، قدرت پذیرش رویان توسط رحم و در نتیجه شانس موفقیت بارداری را افزایش می‌دهد. بیشترین کاربرد خراش آندومتر در مورد زنانی است که با وجود کیفیت خوب تخمک‌ها، یک یا چند دورۀ ناموفق ivf داشته‌اند. هر متخصص زنان و زایمانی که آموزش بیوپسی رحم را دیده باشد؛ یک روش نمونه‌برداری مشابه تست پاپ‌اسمیر یا نمونه‌برداری برای غربالگری سرطان است، می‌تواند خراش آندومتر را انجام دهد. امکان انجام خراش آندومتر در مطب پزشک وجود دارد. ترکیب این روش با یک روش درمان ناباروری یا هیستروسکوپی در صورت مشکوک بودن به وجود فیبروئید یا پولیپ می‌تواند مؤثر باشد.

انجام خراش آندومتر در زمان مناسب اهمیت بسیاری دارد. متخصصان توصیه می‌کنند خراش بعد از تخمک‌گذاری و قبل از شروع دورۀ عادت ماهانۀ بعدی انجام شود. بهترین زمان برای خراش آندومتر، روز ۲۱ دورۀ عادت ماهانه برای کسانی است که عادت ماهانۀ منظمی دارند. در مورد سایر افراد، پزشک روز مناسب را مشخص خواهد کرد. همچنین خراش آندومتر نباید در همان دوره‌ای انجام شود که درمان با روش ivf شروع می‌شود. متخصصان توصیه می‌کنند خراش آندومتر بهتر است یک دوره قبل از دورۀ شروع درمان دارویی برای ivf یا دورۀ انتقال جنین فریزشده انجام شود.

فرایند خراش دردناک نیست و نیازی به بی‌حسی یا بیهوشی ندارد، اگرچه ممکن است کمی احساس ناخوشایند داشته باشید. ممکن است پزشک برای جلوگیری از احساس نامطلوب شما توصیه کند دو ساعت پیش از انجام این خراش، قرص مسکن استفاده کنید. برای خراش آندومتر پزشک ابتدا با استفاده از اسپکولوم، دهانۀ واژن را برای دسترسی به داخل رحم آماده می‌کند و بعد با وارد کردن ابزار مخصوص به آرامی روی سطح دیوارۀ رحم خراش ایجاد می‌کند. ممکن است در طول خراش به دلیل حرکت ابزار، احساس گرفتگی در شکم داشته باشید. کل فرایند خراش آندومتر حدود ۱۵ دقیقه طول خواهد کشید و بعد از آن ممکن است کمی خونریزی خفیف وجود داشته باشد.

مراقبت‌های قبل و بعد از خراش آندومتر

در دورۀ عادت ماهانه که قرار است خراش آندومتر انجام شود، زن نباید رابطۀ جنسی‌ای انجام دهد که احتمال بارداری داشته باشد. برخی از پزشکان برای اطمینان بیشتر توصیه می‌کنند به‌طورکلی از رابطۀ جنسی در دوره‌ای که قرار است خراش آندومتر انجام شود، پرهیز کنید. در صورت باردار بودن زن هنگام انجام خراش آندومتر، ممکن است آسیب جدی به جنین برسد. از آنجا که خراش آندومتر یک فرایند خیلی ساده ‌است، نیازی به مراقبت خاصی پیش از خراش نیست.

از آنجا که بعد از خراش ممکن است خونریزی واژینال وجود داشته باشد، لازم است همراه خود یک نوار بهداشتی همراه داشته باشید و ممکن است کمی احساس گرفتگی و خونریزی خفیف نیز داشته باشید که بعد از مدتی رفع می‌شود. بعد از خراش می‌توانید به فعالیت روزانه ادامه دهید؛ اگرچه بهتر است یک روز را استراحت کنید. ممکن است پزشک بعد از خراش برای شما داروهای آنتی‌بیوتیک تجویز کند، لازم است مصرف آنتی‌بیوتیک یا سایر قرص‌ها را مطابق تجویز پزشک آغاز کنید.

 

تأثیر خراش آندومتر در موفقیت ivf

برخی از تحقیقات اخیر تأیید کرده‌اند که انجام خراش آندومتر در زمان مناسب، شانس بارداری و تولد موفق را دو برابر می‌کند. خراش آندومتر خطر کمی از نظر ایجاد درد یا عفونت برای بیمار دارد و به همین دلیل، متخصصان معمولاً این روش را به تمامی بیمارانی توصیه می‌کنند که با وجود کیفیت خوب رویان، ivf ناموفقی داشته‌اند. در مورد این افراد معمولاً مشکل ناباروری ناشی از ناتوانی رویان در لانه‌گزینی یا پذیرفته نشدن توسط رحم است. به همین دلیل، این روش می‌تواند شانس موفقیت را تا حد زیادی افزایش دهد.

خراش آندومتر برای بیمارانی که سن آنها بالاست و به دلیل غیرطبیعی بودن رویان از نظر ژنتیکی یا کیفیت پایین رویان در دوره‌های قبلی ivf خود موفق نبوده‌اند، ممکن است موفقیت‌آمیز نباشد. در این موارد توصیه می‌شود پیش از انجام خراش آندومتر، آزمایش ژنتیک پیش از لانه‌گزینی جنین انجام شود تا متخصص از کیفیت و سلامت ژنتیکی رویان مطمئن شود. با مشاورۀ پزشک خود می‌توانید از این موضوع که خراش آندومتر گزینۀ خوبی برای شماست یا خیر آگاه شوید.

روش انتقال رویان به درون لولۀ رحم یا zift مشابه روش لقاح خارج از رحم یا ivf و روش gift است، با این تفاوت که در روش zift، پزشک پیش از انتقال تخمک‌ها به لولۀ رحم، تخمک‌ها را بارور می‌کند. به تخمک‌های بارور، سلول تخم یا زیگوت می‌گویند که همان رویان تک‌سلولی پیش از تقسیم شدن به چند سلول است. روش zift از ‌روش‌های درمان ناباروری تهاجمی است و استفاده از آن متداول نیست. در این مطلب می‌توانید با درمان ناباروری به روش zift آشنا شوید.

موارد تجویز روش درمان zift

اگر روش‌های درمانی دیگر ناموفق بوده است و زن، حداقل یک لولۀ رحم باز داشته باشد، zift روش مناسبی برای افزایش شانس باروری است. برتری روش zift نسبت به روش gift، در این است که تخمک‌ها قبل از انتقال به لوله‌های رحم بارور شده‌اند. در این روش، رویان در حال رشد خودش به رحم می‌رسد. در صورت وجود مشکلات زیر ممکن است پزشک روش zift را برای فرد تجویز کند:

  • ناباروری با علت نامشخص
  • مشکلات تخمک‌گذاری
  • کم بودن تعداد اسپرم‌های مرد

درصورتی‌که تعداد اسپرم مرد بسیار کم است یا در دورۀ ivf قبلی، لقاح با مشکل روبه‌رو شده است، می‌توان zift را به همراه میکرواینجکشن انجام داد که با تزریق مستقیم اسپرم به درون تخمک باعث افزایش شانس لقاح می‌شود.

مراحل انجام روش zift

مراحل تحریک تخمک‌گذاری و تخمک‌گیری و لقاح در روش zift، مشابه روش ivf است، اما در ادامه، در روش zift رویان به جای رحم، به درون لوله‌های رحم منتقل می‌شود. مراحل انجام روش zift در زیر آمده است:

تحریک تخمدانتحریک تخمدان‌ها با مصرف برخی داروها در چند روز اول عادت ماهانه صورت می‌گیرد که به تولید چندین تخمک بالغ منجر و مانع از آزادسازی پیش از موعد تخمک‌ها می‌شود.

رشد فولیکول‌ها: در زمان مصرف این داروها، باید هر دو تا سه روز، برای انجام آزمایش خون و سونوگرافی به پزشک مراجعه کنید تا پزشک سطح هورمون‌ها و میزان رشد فولیکول‌ها را بررسی کند.

عمل پانکچر یا تخمک‌گیریهنگامی که تخمک‌ها آمادۀ استخراج هستند، پزشک در بیمارستان ابتدا با استفاده از سونوگرافی واژینال، فولیکول‌ها را بررسی می‌کند و بعد از شناسایی فولیکول‌های مناسب، با وارد کردن سوزن باریکی از طریق دیوارۀ واژن، حدود پنج تا ۱۵ تخمک را از درون فولیکول‌ها خارج می‌کنند.

لقاح: در این مرحله، یک متخصص رویان‌شناسی در آزمایشگاه، تخمک‌ها را با اسپرم‌ها ترکیب می‌کند و لقاح را از نزدیک زیر نظر می‌گیرد. حدوداً یک روز بعد، هر یک از تخمک‌های بارور به یک رویان تک‌سلولی تبدیل می‌شود که زیگوت نام دارد. عمل لقاح ممکن است با استفاده از روش میکرواینجکشن انجام شود. مراحل بعدی روش zift با روش ivf متفاوت است که این مراحل در قسمت زیر آمده است:

انتقال زیگوت‌هاپس از رشد زیگوت، پزشک یک عمل لاپاراسکوپی انجام می‌دهد. در این عمل کوچک، پزشک پس از بی‌حس کردن ناحیۀ مورد نظر، با ایجاد برش کوچکی روی شکم، ابزارهای لاپاراسکوپی را وارد شکم می‌کند و از طریق آن، یک تا پنج زیگوت مناسب را که از قبل انتخاب شده است به درون لولۀ رحم منتقل می‌کند. پس از عمل لاپاراسکوپی معمولاً درد خفیفی را حس می‌کنید. زیگوت‌های اضافه را می‌توان منجمد کرد و در صورت ناموفق بودن درمان، در آینده مورد استفاده قرار داد.

لانه‌گزینی رویاندر صورت موفق بودن مراحل بالا، یک زیگوت رشد می‌کند و از لولۀ رحم وارد رحم می‌شود و در دیوارۀ رحم لانه‌گزینی می‌کند. رویان بعد از لانه‌گزینی به رشد ادامه می‌دهد و تبدیل به جنین می‌شود. در صورت انتقال بیش از یک زیگوت، احتمال باردار شدن بیشتر می‌شود، اما احتمال بارداری دو یا چندقلو نیز افزایش می‌یابد.

تست بارداری: دو هفته پس از لاپاراسکوپی می‌توانید با استفاده از تست بارداری از باردار بودن خود مطمئن شوید.

 

احتمال موفقیت روش zift

با توجه به علت ناباروری هر زوج و سن آنها، نتایجی که از روش zift به دست می‌آید کاملاً با یکدیگر متفاوت خواهد بود. زنان جوان‌تر به دلیل داشتن تخمک‌های سالم‌تر، معمولاً نتایج بهتری به دست می‌آورند. آمار دوره‌های zift که منجر به تولد حداقل یک نوزاد می‌شود، مشابه آمار روش ivf است. با توجه به این که در روش zift، تخمک بارور یا زیگوت به لوله‌های رحم منتقل می‌شود، نسبت به روش gift مزیت دارد.

معایب و مشکلات روش zift

اگرچه این روش درمان نیز مانند سایر روش‌های کمک‌باروری، شانس باروری را افزایش می‌دهد اما مشکل‌ها و معایبی نیز دارد. در زیر برخی از مشکل‌ها و معایب این روش آمده است:

گران‌قیمت بودن: روش zift نیازمند اقدامات آزمایشگاهی، دارو و جراحی است که هزینۀ زیادی دارد.

زمان‌بر بودن: تحت نظر گرفتن نحوۀ پاسخگویی بدن شما به داروها به زمان زیادی احتیاج دارد و باید تعداد دفعات بسیاری را برای انجام آزمایش خون و سونوگرافی به پزشک مراجعه کنید.

در دسترس نبودنبسیاری از کلینیک‌های باروری این روش را ارائه نمی‌دهند.

نیاز به عمل جراحیبرخلاف روش ivf، در روش zift، انتقال زیگوت‌ها به درون لولۀ رحم نیازمند یک عمل جراحی تهاجمی است.

احتمال چندقلوزاییدر این روش به این دلیل که معمولاً بیش از یک زیگوت در لولۀ رحم قرار داده می‌شود، احتمال بارداری دو یا چندقلو بیشتر است و هرچند بسیاری از زوج‌ها این موضوع را یک موهبت می‌دانند، اما چندقلو باردار بودن خطر سقط و دیگر عارضه‌ها را افزایش می‌دهد.

احتمال بروز عوارض دیگردر این روش نیز مثل روش ivf، احتمال زایمان زودرس یا تولد نوزادی با وزنی کمتر از وزن طبیعی بیشتر است. درصورتی‌که بدن شما بیش از حد به داروهای باروری پاسخ دهد، ممکن است به سندرم تحریک بیش از حد تخمدان‌ها (ohss) دچار شوید. اگرچه در همۀ روش‌های کمک‌باروری خطر حاملگی خارج رحم وجود دارد، این خطر در روش zift بیشتر است.

امکان ناتمام ماندن درماندر صورت بروز علائم سندرم تحریک بیش از حد تخمدان‌ها یا تولید نشدن فولیکول به اندازۀ کافی، ممکن است درمان متوقف شود.

درمان ناباروری با روش انتقال سلول‌های جنسی به درون لوله‌های رحم یا gift، مشابه روش لقاح خارج از رحم یا ivf است اما در این روش، پس از انتقال مستقیم تخمک‌ها و اسپرم‌ها به درون یکی از لوله‌های رحم، لقاح به شکل طبیعی اتفاق می‌افتد. این روش درمانی به اندازۀ ivf متداول نیست و درصد بسیار کمی از درمان‌های کمک‌باروری را تشکیل می‌دهد. در این مطلب می‌توانید با روش درمانی gift آشنا شوید.

  • موارد تجویز روش درمان gift
  • مراحل انجام gift
  • میزان موفقیت روش gift
  • معایب و مشکلات روش gift

موارد تجویز روش درمان gift

در روش gift، لقاح به جای آزمایشگاه در لولۀ رحم زن اتفاق می‌افتد. اگرچه از نظر پزشکی هیچ برتری‌ای برای لقاح طبیعی نسبت به لقاح مصنوعی وجود ندارد، با این حال اگر روش‌های لقاح آزمایشگاهی ivf و میکرواینجکشن جواب ندهد، پزشک ممکن است روش gift و سایر روش‌های تهاجمی‌تر را پیشنهاد کند.

برای انجام روش gift لازم است که زن حداقل یک لولۀ رحم باز و سالم داشته باشد. اگرچه این روش، یک روش تهاجمی‌تر است، اما در صورت وجود موارد زیر، ممکن است این روش درمانی توسط پزشک تجویز شود:

  • ناباروری با علت نامشخص
  • مشکلات تخمک‌گذاری
  • آندومتریوز
  • مشکلات دهانۀ رحم

همچنین اگر همسر شما تعداد اسپرم کمی تولید می‌کند، روش gift گزینۀ خوبی است. البته اگر تعداد اسپرم بسیار کم باشد، میکرواینجکشن روش درمانی بهتری است.

مراحل انجام gift

مراحل ابتدایی روش gift مشابه روش ivf است. در زیر مراحل انجام عمل gift آمده است:

تحریک دارویی تخمداندر این مرحله، مصرف مجموعه‌ای از داروها باعث تشکیل چندین تخمک بالغ و جلوگیری از آزادسازی پیش از موعد آنها می‌شود. در زمان مصرف این داروها، معمولاً باید هر دو تا سه روز برای انجام آزمایش خون و سونوگرافی برای بررسی میزان رشد فولیکول‌ها به پزشک مراجعه کنید.

پانکچر یا تخمک‌گیریهنگامی که تخمک‌ها آمادۀ استخراج باشد، پزشک در بیمارستان با استفاده از سونوگرافی واژینال و بررسی فولیکول‌ها توسط سوزنی که از طریق واژن وارد رحم می‌شود، تخمک‌های بالغ را از فولیکول خارج می‌کند. در هر مرحلۀ تحریک تخمدان و عمل تخمک‌گیری معمولاً پنج تا ۱۵ تخمک استخراج می‌شود. مراحل بعدی این روش با ivf متفاوت است که در زیر آمده است:

عمل لقاح: پس از استخراج تخمک‌ها، اسپرم و تخمک توسط متخصص بررسی می‌شود و در یک ظرف با یکدیگر ترکیب و برای انتقال به بدن مادر در همان لحظه آماده می‌شود.

جراحی انتقالبعد از ترکیب اسپرم و تخمک، پزشک با عمل لاپاراسکوپی و با ایجاد برش کوچکی روی شکم و وارد کردن ابزار لاپاراسکوپی، تخمک‌ها و اسپرم‌های ترکیب‌شده را به داخل لوله‌های رحم منتقل می‌کند که معمولاً سه یا چهار تخمک به لولۀ رحم منتقل می‌شوند و البته این تعداد به سن زن و عوامل دیگر ارتباط دارد. عمل لقاح و رشد رویان در این روش در لوله‌های رحم انجام می‌شود. برخی زنان پس از عمل لاپاروسکوپی، درد خفیفی دارند.

لانه‌گزینی رویاناگر اسپرم‌ها موفق به بارور کردن یکی از تخمک‌ها در لولۀ ‌رحم شوند، تخمکی که تبدیل به رویان شده است به سمت رحم حرکت و در آنجا در دیوارۀ رحم لانه‌گزینی می‌کند. بعد از لانه‌گزینی، رشد رویان شروع و بعد از مدتی تبدیل به جنین می‌شود. در صورت انتقال بیش از یک تخمک، احتمال باردار شدن بیشتر می‌شود، اما احتمال بارداری دو یا چندقلو نیز افزایش می‌یابد.

تست بارداری: معمولاً دو هفته پس از لاپاراسکوپی می‌توانید با استفاده از تست بارداری و آزمایش خون از باردار بودن خود مطمئن شوید.

 

میزان موفقیت روش gift

میزان موفقیت روش gift، به دلیل ناباروری هر زوج و سن آنها ارتباط دارد. معمولاً میزان موفقیت این روش در زنان جوان‌تر به دلیل داشتن تخمک‌های سالم‌تر بیشتر است. آمار موفقیت روش gift حدوداً مشابه روش ivf است و با بالا رفتن سن زن شانس موفقیت کاهش پیدا می‌کند.

معایب و مشکلات روش gift

اگرچه روش gift مثل سایر روش‌های کمک‌باروری، شانس باروری را افزایش می‌دهد، با این حال، مشکلات و معایبی نیز دارد. در زیر برخی از مشکلات و معایب این روش عنوان شده است:

گران‌قیمت و زمان‌بر بودنروش gfit نیازمند اقدامات آزمایشگاهی، داروها و جراحی گران‌قیمت است. تحت نظر گرفتن نحوۀ پاسخگویی بدن شما به داروها نیز به زمان زیادی احتیاج دارد و باید تعداد دفعات بسیاری را برای انجام آزمایش خون و سونوگرافی به پزشک مراجعه کنید.

نیاز به عمل جراحیبرخلاف روش ivf، در روش gift، انتقال تخمک‌ها و اسپرم‌ها به درون لولۀ رحم نیازمند یک عمل جراحی تهاجمی است.

احتمال چندقلوزاییبه این دلیل که معمولاً بیش از یک تخمک در لولۀ رحم قرار داده می‌شود، احتمال بارداری دو یا چندقلو بیشتر است. چندقلو باردار بودن، بارداری پرخطر به همراه دارد و احتمال بروز برخی از عوارض بارداری را افزایش می‌دهد.

امکان ناتمام ماندن درماندر صورت بروز علائم سندرم تحریک بیش از حد تخمدان‌ها (ohss) یا تولید نشدن فولیکول به اندازۀ کافی، ممکن است درمان در میانۀ راه متوقف شود.

سایر مشکلاتدر این روش نیز مثل روش ivf، به دلیل مصرف داروهای باروری که باعث بالغ شدن همزمان چند فولیکول می‌شود، خطر حاملگی خارج رحم و دچار شدن به سندرم تحریک بیش از حد تخمدان‌ها بیشتر است.

سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) یکی از رایج‌ترین دلایل ناباروری در زنان است. سندرم تخمدان پلی‌کیستیک از جمله بیمار‌ی‌هایی است که قابل پیشگیری نیست، اما می‌توان به چند روش آن را درمان کرد. اگر این سندرم درمان نشود، با برهم زدن تعادل هورمونی می‌تواند تمام بدن را تحت تأثیر خود قرار دهد. به عنوان نمونه درمان نشدن این سندرم می‌تواند باعث افزایش خطر ابتلا به چندین بیماری از جمله دیابت، بیماری قلبی و ناباروری شود. در این مطلب با درمان سندرم تخمدان پلی‌کیستیک با توجه به تمایل داشتن یا نداشتن شما برای باردار شدن و خودمراقبتی‌‌هایی در مورد آن آشنا خواهید شد.

درمان سندرم تخمدان پلی‌کیستیک برای بارداری

در صورتی که تمایل دارید باردار شوید، پزشک با توجه به شرایط شما، یکی از روش‌های زیر را به شما پیشنهاد می‌دهد:

کاهش وزن: اگر اضافه وزن دارید، کاهش وزن می‌تواند به تخمک‌گذاری کمک کند. کم کردن حدود ۴ کیلو و ۵۰۰ گرم تا ۷ کیلوگرم می‌تواند چرخه‌های عادت ماهانه را منظم‌تر کند.

داروها: پزشک ممکن است داروهای مختلفی را برای درمان شما تجویز کند که از جملۀ آن می‌توان به داروهای زیر اشاره کرد:

  • کلومیفن: اگر کم کردن وزن به شروع تخمک‌گذاری منظم کمکی نکرد، معمولاً مرحلۀ بعدی، مصرف داروی باروری کلومیفن‌سیترات است. درصد بالایی از زنان در طول سه ماه اول شروع درمان کلومیفن، تخمک‌گذاری می‌کنند. درصد قابل توجهی از این زنان در دورۀ سوم درمان خود باردار می‌شوند.
  • لتروزول: بسیاری از کارشناسان در حال حاضر داروی لتروزول را برای کمک به تخمک‌گذاری توصیه می‌کنند. اخیراً یک مطالعۀ وسیع در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک نشان داد که لتروزول در تنظیم تخمک‌گذاری مؤثرتر از کلومیفن است و منجر به تولدهای بیشتری می‌شود.
  • متفورمین: متفورمین که یک داروی حساس‌کنندۀ سلول‌ها به انسولین است نیز به تخمک‌گذاری کمک می‌کند. گاهی پزشک به شما توصیه می‌کند که این دارو را به تنهایی یا در ترکیب با کلومیفن یا لتروزول مصرف کنید.
  • گنادوتروپین: اگر داروهای دیگر مؤثر نباشد، پزشک ممکن است درمان با داروهای تزریقی مانند گنادوتروپین را تجویز کند که باعث تحریک تخمک‌گذاری و همچنین رشد تخمک‌های متعدد می‌شود. تقریباً تمام زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک که از گنادوتروپین استفاده می‌کنند، موفق به تخمک‌گذاری و درصد بالایی از آنها باردار می‌شوند.

عمل جراحی: اگر بدن شما به این درمان‌ها پاسخ ندهد یا اگر نخواهید از آنها استفاده کنید، گزینۀ دیگر یک روش جراحی به نام حفاری تخمدان است. در این روش، جراح از طریق برش‌های کوچکی در شکم، حفره‌های کوچکی در تخمدان شما ایجاد می‌کند. این کار می‌تواند سطح هورمون‌های مردانه را کاهش دهد و ممکن است به تخمک‌گذاری کمک کند. برخلاف داروهای خوراکی و تزریقی، اثرهای حفاری تخمدان موقت است، اما حدود نیمی از زنان در عرض یک سال پس از عمل جراحی باردار می‌شوند.

درمان ناباروری: اگر هیچ‌یک از این اقدامات کمکی نکند، پزشک ممکن است لقاح خارج از رحم یا IVF را پیشنهاد دهد. در این روش اسپرم و تخمک در فضای آزمایشگاه با هم ترکیب می‌شوند و لقاح صورت می‌گیرد. سپس رویان حاصل را به رحم شما منتقل می‌کنند که در صورت کاشته شدن در رحم، تبدیل به جنین می‌شود. نرخ بارداری با توجه به سن و مشکلات باروری زن و شوهر متفاوت است، اما به‌طورکلی احتمال بارداری از طریق IVF در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک به اندازۀ زنان مبتلا به دیگر مشکلات ناباروری است.

درمان سندرم تخمدان پلی‌کیستیک بدون تمایل به بارداری

اگر شما تمایلی به بارداری ندارید، می‌توانید با استفاده از داروهای ضدبارداری و متفورمین این بیماری را درمان کنید. این روش‌ها به شرح زیر است:

قرص‌های ضدبارداری: قرص‌های ضدبارداری حاوی استروژن و پروژسترون است و می‌تواند نامتعادلی هورمونی را اصلاح کند. این قرص‌ها، چرخه‌های عادت ماهانه را تنظیم می‌کند، مشکلات پوستی را کاهش می‌دهد. همچنین رشد غیرطبیعی مو را تا زمان مصرف دارو محدود می‌کند.

متفورمین: متفورمین یک داروی غیرهورمونی است و از بارداری جلوگیری نمی‌کند، اما می‌تواند به تنظیم چرخه‌های عادت ماهانه در حدود نیمی از زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک کمک کند. این دارو همچنین می‌تواند با کم کردن اشتها و در نتیجه کاهش وزن، به پایین آوردن سطح انسولین خون کمک کند و رشد موی زاید بیش از حد را درمان کند.

 

خودمراقبتی طی ابتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک

زنان می‌توانند در صورت ابتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک با رعایت برخی نکته‌ها مراقبت بیشتری از خود انجام دهند و مشکلات ناشی از این عارضه را تا حد زیادی کم کنند. نکاتی که می‌تواند به شما برای خودمراقبتی کمک کند شامل موارد زیر است:

  • اگر اضافه وزن دارید، ورزش کنید و یک رژیم غذایی متعادل داشته باشید. کم کردن وزن می‌تواند به تنظیم چرخه‌های عادت ماهانه کمک کند، کلسترول را کاهش دهد و حتی به از بین بردن آکنه و رشد نکردن بیش از حد موی زاید کمک کند. اگر به انسولین مقاوم هستید، ورزش باعث می‌شود که انسولین در بدن شما پردازش شود. از پزشک خود بخواهید که یک برنامۀ کاهش وزن خوب به شما بدهد.
  • معاینۀ لگنی برای نظارت بر تغییرات در تخمدان یا رحم اهمیت زیادی دارد. معاینات منظم به تشخیص علائم اولیۀ سرطان آندومتر کمک خواهد کرد که زنانی با چرخه‌های عادت ماهانۀ نامنظم یا بدون عادت ماهانه را تهدید می‌کند، ممکن است آزمایش‌های خون برای پیگیری تغییرات هورمونی به شکل منظم برایشان تجویز شود.
  • کم کردن احتمال خطر سرطان آندومتر با تنظیم کردن چرخۀ عادت ماهانه که از طریق کنترل هورمونی در دوران بارداری انجام می‌شود.
  • اگر موهای زاید ایجادشده آزارتان می‌دهد، الکترولیز یا اپیلاسیون، موهای زاید صورت و بدن شما را از بین می‌برد.

هیچ راهی برای جلوگیری از سندرم تخمدان پلی‌کیستیک وجود ندارد، اما تشخیص به‌موقع بهترین راه برای کنترل علائم آن است. اگر چرخه‌های عادت ماهانۀ شما نامنظم است یا عادت ماهانه ندارید، به یک متخصص زنان برای کمک به تنظیم چرخۀ عادت ماهانۀ خود مراجعه کنید.

 

ساعات کار